Движење за социјална правда

ПОСЛЕДНИОТ ГОВОР НА „БАСКИСКИОТ СОКРАТ“ – ДОН МИГЕЛ ДЕ УНАМУНО

Говоров е одржан во екот на Франковиот фашистички режим во Шпанија, на 12 октомври 1936 година, на Универзитетот во Саламанка – по што Унамуно (Miguel de Unamuno y Jugo / 1864–1936), како долгогодишен професор по грчка и шпанска литература и тогашен доживотен Ректор на Универзитетот, е ставен во куќен притвор за таму и да почине по нецели два месеца (во декември 1936). На свеченоста во Амфитеатарот, на која присуствуваат голем број поканети гости – меѓу кои и бискупот, гувернерот, госпоѓата Франко и генералот Милан Астрај – последниов, по вообичаениот церемонијал, станува и во својот политички говор ги напаѓа Каталонија и баскиските провинции, кои за него се „рак рана за телото на нацијата“. Во преполниот амфитеатар некој од восхитената толпа ја извикува прочуената генералова девиза: Viva la muerte! („Да живее смртта“!). По ова, неколкумина фалангисти во сини кошули веднаш трескавично салутираат кон закачениот портрет на Франко. Тогаш стариот професор и ректор станува бавно и спокојно и ги изрекува следниве незаборавни зборови:

Вие сите очекувате што јас сега ќе речам. Ме познавате и знаете дека не можам да молчам. Оти молчењето може да биде протолкувано како согласување. Би сакал да придодадам нешто на говорот – ако со тоа име може да се нарече ова – на генералот Астрај… Да не зборуваме за личната навреда што ми ја нанесе неговата силна атака врз Баскијците и Каталонците. Јас сум Баскиец, роден во Билбао. Бискупот [покажувајќи со прстот кон преплашениот црковен великодостојник] било тоа за него да е мило и ли не, е Каталонец од Барселона.

 

[Молкот што тогаш настанува е стравотен. Таков говор, на јавно место, дотогаш не е одржан во фашистичка Шпанија. Потем Унамуно продолжува:]

Тука слушнав еден морбиден восклик, без каква и да е смисла: ‘Да живее смртта’!? И јас, кој сиот свој живот го минав во создавање парадокси што предизвикуваа гнев кај оние кои не ги разбираа, јас… во својство на стручњак за тие нешта морам да кажам дека овој варварски парадокс мене ми е одвратен! Генералот Милан Астрај е сакат! Да го кажеме тоа без некоја нечовечка задна намера. Тој е воен инвалид. Сервантес, исто така, беше воен инвалид. За жал, денес во Шпанија има премногу сакати. И ќе ги има наскоро уште повеќе, ако Бог не ни помогне. Патам од помислата дека генералот Милан Астрај би можел да постави основи за една нова психологија на топлата. Еден сакат, кој ја нема духовната величина на Сервантес, обично за себеси бара олеснување во сакатењата на коишто ги изложува другите околу себе.

 

[Генералот кој седи во публиката веќе не може да ги поднесе овие, како чекан силни, зборови па гласно извикува: Abajo la inteligencia! Viva la muerte! („Долу интелигенцијата! Да живее смртта!“). Се создава силен џагор во знак на поддршка од страна на фалангистите, но стариот и авторитетен Унамуно успева да го приврши говорот…]

Овој Универзитет е храм на интелигенцијата! А јас сум неговиот врховен свештеник! Вие ги осквернавивте неговите свети ѕидини! Вие ќе победите оти имате повеќе брутална сила. Но, никого нема да убедите… За тоа би требало да го имате она што ви недостасува: разумот и правото да се на ваша страна…!

Извор: Иван Џепароски, Отаде системот, Скопје, Култура (Библиотека „Идеи“), 2000, 77–79.
Адаптација и техничка обработка: Димитар Апасиев.

0
img

Цитати
  • Ти го имаш твојот начин. Јас го имам мојот. Што се однесува на правилниот начин, точниот начин, единствениот начин, тој не постои. Фридрих Ниче
Видео
Неколку прашања до добриот човек: (Бертолд Брехт)

Добар чоек си разбравме,
Но за што ти служи добрината?

Тебе да те купи никој не може
И молњата што дома удира
Не може со пари да се купи.
Разбравме што говориш. Ти кажав нели
Но што тоа кажувш
Прав си, збориш тоа што милиш,
Но што ли мислиш?
Храбар си
Но наспроти кого?
Паметен си
Но кому корист од тоа.

Не би ги превидел твоите бенефити
Пеки бе, тоа што не го привидуваш чиво е?
Нема што да ти се преговори на твоето пријателство,
Пријатели кои ли ти се?

Сега добро сослушајне:
Ти душман си наш
Под некој ѕид ке те истопориме
Но пошто имаш многу добри страни
Пред еден добар ѕид ке те истопориме
Со добри куршуми
Кои молњат од добра пушка ке те стреламе
Потоа ке те погребаме
Со добра лопата
Во добра земја!!!

ПРЕДАВНИК (Назим Хикмет)

„Назим Хикмет сè уште продолжува со предавството негово.
Половична колонија сме на американскиот империјализам, рече Хикмет.
И понатаму продолжува со предавството Назим Хикмет.“
Во еден весник од Анкара излезе ова,
во три реда и со катран црно кое блеска,
во еден весник од Анкара, покрај сликата на адмиралот Вилијамсон
се смешка на 66 сантиметри квадратни, устата до уши му стигнува на американскиот адмирал.
120 милиони лири во нашиот буџет донираше Америка, 120 милиони лири.
„Половична колонија сме на американскиот империјализам, рече Хикмет.
И понатаму продолжува да биде предавник, Назим Хикмет.“
Да, јас сум предавник, ако вие сте патриоти, ако вие сте татковински бранители?!
Јас сум душман татковински, јас сум предавник!
Ако татковината се вашите чифлизи,
ако во вашите сефови и во вашите банкарски сметки е патриотизмот,
ако татковината е умирање од глад покрај патот,
ако татковината е трепет во студот како пес и растрепереност како од маларија во текот на летото,
ако цицањето на нашата крв во вашите фабрики е патриотизам,
ако патриотизмот се канџите на нашите газди,
ако патриотизмот е образование со копје,
ако патриотизмот е полициското ѓубре,
ако вашите трошоци и вашите плати се патриотизмот,
ако патриотизмот се американските бази, американските бомби и американските проектили,
ако патриотизмот не е ослободување од смрдливото ни наше незнаење и темнина,
тогаш јас сум предавник.
Напишете во три реда болдирано со катран црно кое блеска:
Назим Хикмет
сè уште продолжува
да биде предавник!